Quẻ Thiên Địa Bĩ: Ý nghĩa, lời từ và thông điệp
Quẻ Thiên Địa Bĩ là quẻ số 12 trong 64 quẻ của Kinh Dịch. Quẻ có trời ở trên, đất ở dưới, 3 hào dương trên và 3 hào âm dưới, tượng cho hai khí không giao nhau, mọi việc bế tắc. Người xưa xem Thiên Địa Bĩ là quẻ của giai đoạn khó khăn, và là bài học về cách giữ mình trong lúc thời không thuận.
Mục lục
Tổng quan quẻ Thiên Địa Bĩ
| Thuộc tính | Giá trị |
|---|---|
| Số thứ tự | 12 / 64 |
| Tên Hán Việt | Thiên Địa Bĩ (天地否) |
| Tên gọi khác | Bĩ (否) |
| Tượng | ☰ trên ☷ (Trời trên Đất) |
| Nội quái (hạ) | Khôn ☷, tượng đất |
| Ngoại quái (thượng) | Càn ☰, tượng trời |
| Ngũ hành | Kim |
| Thời | Bế tắc, cần ẩn nhẫn |
| Số hào dương | 3 / 6 |
| Quẻ đối (tổng quái) | Địa Thiên Thái (quẻ 11) |
Lời từ và ý nghĩa gốc của quẻ Thiên Địa Bĩ
Phần này trích nguyên văn Hán Việt của quẻ Thiên Địa Bĩ kèm dịch nghĩa. Nếu bạn chỉ quan tâm đến cách ứng dụng quẻ vào đời sống, có thể đọc lướt qua và xuống thẳng các phần sau.
Thoán từ
否之匪人，不利君子貞，大往小來。
Bĩ chi phỉ nhân, bất lợi quân tử trinh, đại vãng tiểu lai.
Dịch nghĩa: quẻ Bĩ là lúc không còn đạo người, không lợi cho người quân tử giữ vững chí mình, cái lớn đi mất, cái nhỏ kéo đến. Đây là hình ảnh thời loạn: người ngay thẳng khó đứng, kẻ xu nịnh dễ lên. Câu "đại vãng tiểu lai" là câu ngược với quẻ Thái liền trước đó. Lời kinh không khuyên người tốt đổi mình theo thời, mà nhắc phải biết đây là giai đoạn cần giữ mình thật kỹ, chờ thời chuyển.
Tượng từ
天地不交，否。君子以儉德辟難，不可榮以祿。
Thiên địa bất giao, Bĩ. Quân tử dĩ kiệm đức tị nạn, bất khả vinh dĩ lộc.
Dịch nghĩa: trời và đất không giao nhau, là tượng của Bĩ. Người quân tử theo đó mà thu mình giữ đức để tránh nạn, không nên vì bổng lộc mà vinh thân. Trời bốc lên, đất chìm xuống, hai khí càng lúc càng xa. Xã hội rơi vào cảnh Bĩ thường có dấu hiệu ấy: người trên không hiểu người dưới, người dưới không tin người trên. Lời khuyên cốt lõi cho người có phẩm giá là thu lại, sống giản dị, đừng vì chút danh lợi mà lộ mình trong giai đoạn không an toàn.
Lời 6 hào
Sáu hào của quẻ Bĩ mô tả sáu giai đoạn của một thời kỳ bế tắc, từ lúc mới chớm cho đến lúc thời Bĩ đã hết.
| Hào | Nguyên văn Hán Việt | Dịch nghĩa |
|---|---|---|
| Sơ lục (hào 1) | 拔茅茹，以其彙，貞吉，亨 Bạt mao nhự, dĩ kỳ vị, trinh cát, hanh | Nhổ cỏ tranh kéo cả chùm rễ, giữ bền thì tốt, hanh thông |
| Lục nhị (hào 2) | 包承，小人吉，大人否，亨 Bao thừa, tiểu nhân cát, đại nhân bĩ, hanh | Biết bao dung mà chịu thời, kẻ nhỏ được lợi, người lớn vẫn bế tắc nhưng thông |
| Lục tam (hào 3) | 包羞 Bao tu | Ôm lấy điều xấu hổ |
| Cửu tứ (hào 4) | 有命無咎，疇離祉 Hữu mệnh vô cữu, trù li chỉ | Có mệnh lớn giao phó thì không lỗi, bạn bè cùng hưởng phúc |
| Cửu ngũ (hào 5) | 休否，大人吉。其亡其亡，繫于苞桑 Hưu bĩ, đại nhân cát. Kỳ vong kỳ vong, hệ vu bao tang | Thời Bĩ sắp dứt, bậc đại nhân tốt. Luôn tự nhắc "sắp mất, sắp mất", buộc chặt như vào gốc dâu |
| Thượng cửu (hào 6) | 傾否，先否後喜 Khuynh bĩ, tiên bĩ hậu hỉ | Lật đổ được thời Bĩ, trước khổ sau vui |
Giải thích tượng của quẻ Thiên Địa Bĩ
Bạn có câu hỏi đang nghĩ tới?
Gieo một quẻ Kinh Dịch, nhận lời giải ngay trên app HOROS
Sáu hào của quẻ Thiên Địa Bĩ là bản đồ sáu giai đoạn trong một chặng đường khó, từ lúc thời không thuận bắt đầu chớm cho tới lúc nó được đẩy lùi. Đây là cách đọc sáu hào bằng ngôn ngữ đời thường.
Hào 1: Nhổ cỏ kéo cả chùm. Đây là dấu hiệu đầu của thời khó. Một chuyện nhỏ vừa xảy ra và bạn cảm được còn nhiều chuyện tương tự đi sau. Hình ảnh nhổ cỏ tranh kéo cả chùm rễ nói rằng người quanh bạn cũng đang ở cùng hoàn cảnh. Giai đoạn này nên tụ lại với những người đồng chí hướng, giữ đúng nguyên tắc, đừng ai đi riêng. Một mình giữa gió lớn dễ gãy, cùng nhau thì còn đứng được.
Hào 2: Biết nhẫn mà không biến chất. Hào 2 là giai đoạn phải chịu thời. Kẻ chỉ nghĩ đến lợi trước mắt có thể được việc nhất thời, luồn cúi hợp thời sẽ có chỗ ngồi. Nhưng người này vẫn sẽ thấy bế tắc, và sự bế tắc ấy chính là cái giá của việc không đánh đổi. Lời hào nói với người có đức: bạn vẫn hanh thông theo cách riêng của mình. Chịu khó một lúc, đừng vì thấy kẻ khác đi nhanh mà sốt ruột bỏ cái thẳng của mình.
Hào 3: Ôm lấy điều xấu hổ. Hào 3 nặng nhất. Ở vị trí không đúng, sức không có mà vẫn muốn làm việc lớn, cuối cùng sinh ra chuyện đáng xấu hổ: hứa mà không làm được, nhận chức mà không cáng đáng nổi, tuyên bố lớn mà rút lui âm thầm. Lời hào không mắng, chỉ ghi lại sự thật. Bài học là biết mình. Ở thời khó, một lời nhận "việc này tôi chưa làm được" giá trị hơn một lần nhận rồi vỡ. Giữ được sự ngay thẳng nhỏ cũng là giữ cho mình một chỗ đứng sau này.
Hào 4: Có mệnh thì nhận, cùng người cùng tiến. Hào 4 là hào chuyển. Thời Bĩ bắt đầu có khe hở. Người được giao trọng trách trong giai đoạn này nên nhận, nhưng phải đi cùng với người cùng chí hướng, cùng chia phúc chia việc. Đây là lúc tìm đồng đội, kết liên minh, kéo nhau lên cùng. Một mình gánh vác lúc thời mới khá là cách nhanh nhất để vừa được vừa mất. Chia việc ra cho người đáng tin mới giữ được phần gốc cho chặng sau.
Hào 5: Thời Bĩ sắp dứt, vẫn phải cảnh giác. Hào 5 là hào đẹp của quẻ Thiên Địa Bĩ. Thời khó đã gần hết, bậc có tài vượng lên. Nhưng lời hào lại nhắc người ở vị trí này phải tự nhủ "sắp mất, sắp mất", tức là luôn giữ tinh thần như đang ở lằn ranh. Gốc dâu là hình ảnh cái rễ sâu và bền, buộc mình vào đó thì không bay. Thành công đến sau giai đoạn khó dễ làm người ta quên bài học cũ. Người thật sự qua được Bĩ là người càng lên càng cẩn trọng.
Hào 6: Lật đổ thời khó. Hào cuối là lời dễ thở nhất của cả quẻ. Thời Bĩ đã hết, cục diện xoay chiều, việc đang bế tắc này được tháo. Kinh Dịch dùng đúng bốn chữ "tiên bĩ hậu hỉ", trước khổ sau vui. Nhưng lời hào ngầm nhắc một điều quan trọng: niềm vui này chỉ đến với người đã đi qua đủ lâu bằng cái thẳng của mình. Kẻ đầu hàng giữa đường không có phần trong câu chữ ấy.
Một số ý nghĩa của quẻ Thiên Địa Bĩ
Tình duyên
Bói được Thiên Địa Bĩ khi hỏi về tình duyên thường báo hiệu mối quan hệ đang ở giai đoạn hai bên không còn hiểu nhau. Nói mà người kia không nghe, nghe mà không thấy thấm, đôi lúc cảm giác như đang ở hai thế giới. Quẻ khuyên tạm lùi lại, không ép giải thích, không cố chứng minh. Thời này càng cố càng xa. Hãy giữ lại phần tử tế đã có và chờ một khoảng lặng để hai bên cùng nhìn lại. Với người đang cân nhắc chia tay, quẻ không bảo đi hay ở, chỉ nhắc giữ mình đàng hoàng dù quyết định cuối cùng là gì.
Sự nghiệp
Về sự nghiệp, Bĩ hay xuất hiện khi môi trường làm việc đang có vấn đề hệ thống: sếp mới không hợp, công ty đổi hướng, nhóm tan rã, ngành đi xuống. Quẻ khuyên thu mình, giữ việc, tránh phát biểu lớn giữa cuộc họp, tránh đặt cược cả danh tiếng vào một dự án. Đây chưa phải lúc mở rộng hay khởi nghiệp lớn. Tập trung giữ chất lượng công việc hiện tại, dùng thời gian rảnh học thêm, giữ quan hệ tốt với những người mình tin. Gió rồi sẽ đổi chiều, và người còn đứng khi gió đổi thường là người đi được xa.
Tài lộc
Về tiền bạc, Thiên Địa Bĩ nghiêng về giai đoạn dòng tiền chững lại, thu không bằng chi, hoặc các khoản đáng lẽ về không về. Quẻ không báo mất trắng, mà báo tắc. Cách đi đúng là cắt bớt chi không cần thiết, ưu tiên giữ khoản dự phòng, tạm gác đầu tư mạo hiểm và vay mượn lớn. Đừng bỏ tiền vào thứ mình chưa hiểu chỉ vì thấy người khác cũng làm. Ở thời bế tắc, giữ được vốn là đã thắng một nửa. Khi thời đổi, người có tiền sạch sẽ đi nhanh hơn người vừa thoát nợ.
Sức khoẻ
Với sức khoẻ, Bĩ thường báo hiệu cơ thể đang ách tắc: tiêu hoá kém, đầy hơi, khí huyết lưu thông không đều, tinh thần nặng nề, mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên do. Nhiều người bói được quẻ này đang bị stress dồn nén từ công việc và gia đình mà chưa có lối thoát. Bước đầu tiên là tạo khoảng nghỉ thật sự: ngủ đủ, đi bộ ngoài trời, ăn nhẹ, bớt rượu bia và màn hình. Với người có triệu chứng kéo dài, đi khám sớm để được chẩn đoán đúng sẽ tốt hơn tự tra cứu. Cơ thể cũng có lúc cần được "thông" trước khi làm được việc lớn.
Lời bàn của HOROS về quẻ Thiên Địa Bĩ
Nhiều người nhớ đến quẻ này như một quẻ u ám vì lời kinh có câu "đại vãng tiểu lai". HOROS thấy cái hay của Bĩ không nằm ở chỗ dự báo thời khó, mà ở chỗ chỉ cho người ta cách sống qua nó. Không luồn cúi. Không bỏ cuộc. Không nóng ruột đi nhanh. Thu mình, giữ đức, đi cùng người đồng chí hướng, và chờ đúng thời. Ai giữ được mình đến lúc gió đổi thì phần vui sau cùng là của người đó.